اِمساک (باز داشتن)

تعریف (برای عموم مخاطبین)

اِمساک یعنی خود را بازداشتن از انجام یک کار.

تعریف (برای اهل فن)

مراد از امساک به اعتبار آنچه بدان اضافه مى‌شود متفاوت است. براى مثال، امساک از مفطرات به معناى خوددارى از استعمال آنها و امساک صید یا انسان به معناى گرفتن و نگهداشتن آن مى‌باشد.

از آن در بابهاى صوم، حج، رهن، طلاق، لعان و قصاص سخن رفته است.

صوم:بر روزه دار واجب است در طول مدّت روز از آنچه روزه را باطل مى‌کند، مانند خوردن، آشامیدن، آمیزش کردن و دیگر مفطرات امساک کند(–>روزه). مسافرى که در ماه رمضان، بعد از ظهر یا پس از باطل کردن روزه در سفر، به وطن یا جایى که قصد ماندن ده روز را دارد، مى‌رسد مستحب است باقى مانده روز را از مفطرات امساک کند.

حج:به قول مشهور، امساک(گرفتن) بینى از بوى بد، بر محرم(–> احرام)حرام‌است. اگر محرم شکارى را امساک و حبس کند و بدین سبب بچّه آن بمیرد، ضامن است. همچنین اگر غیر محرم (مُحلّ) صیدى را در خارج حرم نگه دارد، ولى بچّه آن در حرم(–>حرم)بمیرد، ضامن است.

رهن:امساک (حبس) رهن توسط رهن گیرنده (مرتهن) پس از پرداخت بدهى از سوى رهن گذار (راهن) جایز نیست(–>رهن).

طلاق:در طلاق رجعى(–> طلاق رجعى)مرد مى‌تواند در ایّام عدّه(–>عدّه)به همسرش رجوع کند. به تصریح برخى، از الفاظى که دلالت بر رجوع مى‌کند لفظ«أَمْسَکْتُکِ»است.

لعان:چنانچه مرد تا قبل از وضع حمل زن، از نفى فرزند از خود خوددارى کند، در جواز نفى پس از وضع حمل براى وى اختلاف است(۷)( –> نفى ولد).

قصاص:اگر کسى انسانى را بگیرد و نگه دارد و دیگرى او را بکشد، کیفر نگهدارنده، حبس ابد است، نه قصاص.

امساک به معروف: (زندگى کردن مرد با همسرش به نیکى و درستى): عنوان یادشده در قرآن کریم در کنار عنوان «تسریح به احسان» به کار رفته و مراد از آن، این است که مرد در زندگى با همسرش به وظایف زناشویى و حقوق خانوادگى عمل کند؛ چنان که مراد از «تسریح به احسان» طلاق دادن زن ـ نه به قصد آزار و زیان رساندن به وى، بلکه ـ به قصد آزادى و رهایى او از قید زوجیّت و به دست گرفتن زمام سرنوشت خود است و این میسّر نمى‌شود مگر آنکه مرد در زمان عدّه(–>عدّه)به زن رجوع نکند تا عدّه‌اش به سرآید و اختیاردار خود گردد؛ چه آنکه طلاق دادن زن به قصد رجوع در زمان عدّه، اضرار به وى محسوب مى‌شود. از این عنوان در باب نکاح و طلاق سخن رفته است.

حکم:بر مرد واجب است نسبت به همسرش یکى از دو امر: امساک به معروف و تسریح به احسان را برگزیند؛چنان‌که بر ولىّ دختر مستحب است قبل از عقد به همسر آینده او بگوید: این دختر را به تو تزویج کردم، به شرط امساک به معروف یا تسریح به احسان.و نیز بر مرد هنگام ازدواج مستحب است بگوید:{أقْرَرْتُ بالمیثاقِ الّذى أخَذَ اللّه؛ امساکٌ بمعروفٍ او تسریحٌ باحسانٍ}؛ به عهد و پیمانى که خداوند گرفته است؛ نگاهدارى به نیکى یا رهاسازى به نیکى اقرار مى‌کنم.

هرگاه شوهر بدون آنکه‌همسرش‌ناشزه(–> نشوز)باشد از اختیار یکى از دو امر یاد شده (امساک به معروف و تسریح به احسان) خوددارى ورزد، حاکم شرع او را به اختیار یکى از دو امر، ملزم مى‌کند و در فرض امتناع، زن را به تقاضاى خودش طلاق مى‌دهد.

منبع منبع: فرهنگ فقه فارسی، موسسه دائره المعارف الفقه الاسلامی ، ج۱، ص695؛
نظر خود را ارسال کنید

آدرس ایمیل شما درج نخواهد شد